Komentarz do Prz. 3:18 [drzewo życia]

Symbol drzewa życia pojawia się w trzech księgach Biblii. Warty odnotowania jest fakt, że pierwsza i trzecia są jednocześnie pierwszą i ostatnią księgą Biblii (Rodzaju i Objawienie), co czyni drzewo życia symboliczną klamrą spajającą Biblijną opowieść o zbawieniu. W księdze Rodzaju drzewo życia rośnie w ogrodzie Eden. Po grzechu pierworodnym Adam i Ewa zostają wypędzeni z raju, aby [człowiek] "nie wyciągnął swej ręki i nie wziął z drzewa życia, by jeść i żyć na wieki" (Rdz. 3:22). Opowieść Biblijna rozpoczyna się zatem utratą dostępu do drzewa życia. Kończy się jego odzyskaniem. W Obj. 22:2 widzimy ponownie drzewo życia, które rośnie "pośrodku rynku miasta ... A liście drzewa służą do uzdrawiania narodów". Umiejscowienie drzewa w królestwie Chrystusa "pośrodku rynku" dodatkowo podkreśla jego centralne znaczenie. Księgi Rodzaju i Objawienia nie zawierają jednak wskazówek, które pozwalałyby w bardziej jednoznaczny sposób określić znaczenie symbolu drzewa życia.

Ciekawej wskazówki dostarcza natomiast księga Przysłów. Zgodnie z tekstem przewodnim komentarza, "[Mądrość] jest drzewem życia dla tych, którzy się jej chwycą; a ci, którzy się jej trzymają, są błogosławieni" (Prz. 3:18). Drzewo życia oznacza mądrość. O ile to wyjaśnienie samo w sobie jest czytelne, zastanawiać może związek mądrości z drzewem. Drzewo posiada formę materialną. Mądrość jest pojęciem abstrakcyjnym, które z definicji formy materialnej nie posiada. Jeśli mądrość jest drzewem, to dlatego, że taką formę mądrość kształtuje tam, gdzie jest jej lokum - w ludzkim mózgu. Nowoczesne formy obrazowania pokazują, że neurony w mózgu rzeczywiście układają się w formę łudząco przypominającą drzewo:

Źródło: Copilot (lewy) i geneticliteracyproject.org

Istotną w tym kontekście informacją jest, że struktura mózgu realnie zmienia się pod wpływem nowej wiedzy i nowych doświadczeń. To tzw. neuroplastyczność, czyli zdolność sieci neuronalnych do reorganizacji w odpowiedzi na przetwarzaną informację. Każda nowa informacja i każde doświadczenie zostawia fizyczny ślad w mózgu, modyfikując sieci neuronalne. W tym sensie nabywanie przysłowiowej mądrości literalnie rozwija drzewo w ludzkim ciele - drzewo życia. Można na tej podstawie wnioskować, że mózg osoby wierzącej, dojrzałej w znajomości i stosowaniu prawdy, będzie fizycznie różnił się od mózgu niewierzącego; będzie posiadał strukturę właściwą dla wiary. Stąd przeczytamy w Prz. 11:30, że "Owoc sprawiedliwego jest drzewem życia" - owocem, czyli wynikiem postępowania w sprawiedliwości jest wzrost drzewa życia (w nas samych).

Księga Przysłów łączy pojęcie drzewa życia ze sferą psychiczną człowieka. W Prz. 13:12 czytamy, że "spełnione pragnienie jest drzewem życia". Zgodnie z Prz. 15:4 "Zdrowy język jest drzewem życia". Prz. 3:18 kojarzy symbol drzewa życia z mądrością. Wszystko, co księga Przysłów łączy z drzewem życia - nasze pragnienia, treść wypowiadanych słów (Jak. 3:2-5), a także wiedza i umiejętność jej stosowania (mądrość) - ma swoje źródło w psychice; w drzewie neuronalnym ludzkiego mózgu.

Drzewo życia, podobnie jak drzewo naturalne, rodzi swój owoc. Innymi słowy, struktura mózgu ukształtowanego w prawdzie Ewangelii będzie źródłem określonych cech i zachowań osoby wobec jej otoczenia. Cechy te apostoł Paweł nazywa owocem ducha. W Gal. 5:22,23 wymienia agape (miłość prawdy), chara (radość), eirene (pokój), makrothymia (panowanie nad sobą), chrestotes (uprzejmość), agathosyne (dobroć), pistis (wiara), praotes (łagodność) oraz egkrateia (umiarkowanie). W katalogu owoców ducha zawartym w Kol. 3:12-14 dodatkowo pojawiają się oiktirmos (litość, współodczuwanie) i tapeinofrosyne (pokora). Apostoł Piotr natomiast w 2 Pt. 1:5-9 poleca wierzącym dodać do wiary, oprócz niektórych już wymienionych owoców, także arete (odwagę), gnosis (wiedzę), hypomone (wytrwałość), eusebeia (pobożność) oraz filadelfia (przyjaźń). Łącznie te trzy katalogi wymieniają 16 owoców ducha. Obj. 22:2 mówi o drzewie życia przynoszącym 12 (rodzajów) owoców. Liczba 12 w tym przypadku najpewniej nie oznacza zatem 12 owoców w takim sensie, jak wskazują powyżej omówione teksty Piotra i Pawła. Liczba 12 jest w Biblii liczbą pełni w odniesieniu do ludu Bożego (np. 12 pokoleń Izraela, 144 000 wybranych - 12 x 12 000, 12 apostołów). Dwanaście rodzajów owocu w tym kontekście symbolizuje zupełność owocu ducha wydawanego przez drzewo życia.

Zatem pierwszym znaczeniem owocu jest łaska charakteru. Rozwinięte łaski (cechy) charakteru powodują wydawanie owocu w drugim znaczeniu, tzn. w postaci treści naszych wypowiedzi ("owoc warg" Iz. 57:19) i czynów ("owoc uczynków" Jer. 32:19). Trzecim znaczeniem owocu są konsekwencje wydawania owocu w pierwszym i drugim znaczeniu. W znaczeniu konsekwencji znajdziemy owoc m.in. w Prz. 1:31, Prz. 18:21, Jer. 6:19 i Oz. 10:13. Lud Pański wydaje owoc, jeśli mówimy o znaczeniach 1) i 2). W znaczeniu 3) owoc spożywamy. Spożywanie implikuje jednak również znaczenia 1) i 2) - aby doświadczyć dobrych skutków łask charakteru, trzeba je najpierw rozwinąć, a następnie pozwolić im wydać owoc warg i owoc uczynków. Stąd obietnica dla ludu Pańskiego: "Temu, kto zwycięży [kto wyda owoc łask, warg i uczynków], dam jeść z drzewa życia [dam nagrodę życia wiecznego]" (Obj. 2:7).

Konsekwencją grzechu pierworodnego była dla Adama i Ewy utrata raju. Wcześniej pisałem, że celem wypędzenia pierwszej pary było uniemożliwienie im spożywania owocu z drzewa życia. W świetle powyższego można zauważyć, dlaczego tak musiało się stać. Zgodnie z Biblijną zasadą: "każde dobre drzewo wydaje dobre owoce, ale złe drzewo wydaje złe owoce. (18) Nie może dobre drzewo wydawać złych owoców ani złe drzewo wydawać dobrych owoców" (Mt. 7:17,18). Uczynek Adama objawił w nim złe drzewo - myślenie, które w okolicznościach próby doprowadziło do nieposłuszeństwa. Spotykają zatem pierwszą parę złe konsekwencje złego drzewa. W tej samej opowieści zostaje wskazana droga powrotna. Trzeba jednak spotkać się z wirującym mieczem, który symbolicznie zetnie złe drzewo i otworzy drogę do drzewa życia. Trzeba doświadczyć duchowej śmierci, która potem w Biblii będzie symbolizowana zanurzeniem w wodę/ pogrzebaniem 'ciała śmierci'/ zawieszeniem na krzyżu. Jeśli drzewo jest materialną manifestacją myślenia, musi nastąpić pokuta, czyli dosłownie 'zmiana myślenia' (gr. metanoia), aby mogła nastąpić 'zmiana drzewa'.

Warto zwrócić uwagę, że w Obj. 22:2 drzewo życia rośnie po obu stronach rzeki, co implikuje generyczne użycie rzeczownika w odniesieniu do nieoznaczonej liczby drzew. Jeśli rozumiemy, że drzewo życia rośnie w każdym z nas indywidualnie, wówczas w Nowym Jeruzalem takich drzew znajdzie się wiele. Ich liście zgodnie z Obj. 22:2 będą służyły "do uzdrawiania narodów". W wykładzie Sąd ludzkości pisałem, że przyszły wiek królestwa Chrystusa będzie miał na celu sąd - podniesienie do stanu doskonałego - całej ludzkości. Wypełni się wówczas zamiar stworzenia człowieka na Boży obraz. Powołanie wieku Ewangelii służy natomiast przygotowaniu narzędzi przyszłego sądu - tych, którzy będą w przyszłym wieku współpracować z Chrystusem w 'uzdrawianiu narodów'. Liść jest częścią drzewa. Uzdrawianie liściami symbolizuje zatem wykorzystywanie przez członków zarządu królestwa ich znajomości prawa Bożego i doświadczenia w jego stosowaniu do wspomagania ludzkości w podążaniu drogą świętą (Iz. 35:8-10).

W podsumowaniu komentarza trzeba podkreślić związek znaczenia drzewa życia z jego symbolicznym umiejscowieniem. Zgodnie z Prz. 3:18 mądrość jest drzewem życia. Drzewo tymczasem rośnie nad rzeką, czerpiąc z niej wodę, która w Piśmie św. symbolizuje prawdę i jej ducha (Iz. 55:10,11; PnP. 5:2; Iz. 11:9; Jak. 3:10-12; 2 Pt. 2:15-17). Nie rozwinie się w nas drzewo życia bez znajomości nauk i sensu Biblii. Struktura drzewa musi wyrażać strukturę Słowa. Izajasz prorokował, że Mesjasz "swoim poznaniem usprawiedliwi wielu" (Iz. 53:11). Nasz Pan wprost oświadczył, że celem jego służby było 'wydanie świadectwa prawdzie' (Jn. 18:37). Powrót do społeczności z Bogiem musi zacząć się od przyswojenia sobie tego świadectwa, zrozumienia go, ale także praktyki stosowania, ponieważ mądrość zawiera w sobie te dwa elementy: teorię i praktykę. Pierwszym rodzajem owocu, który wówczas pojawi się na naszym drzewie życia, będzie owoc ducha; ostatnim, owoc chwały zmartwychwstania do Boskiej natury dla 'zwycięzców' obecnego powołania.

Zacząłem komentarz od obserwacji, że drzewo życia, pojawiając się w pierwszej i ostatniej księdze Biblii, jest symbolem spajającym całość nauki Biblijnej. Powyżej przedstawiona interpretacja znaczenia drzewa życia niewątpliwie tę myśl potwierdza. W księdze Rodzaju czytamy, jak człowiek, stworzony na podobieństwo Boże, upadł w nieposłuszeństwo. Pozostała część Biblii opisuje kolejne etapy realizacji Boskiego planu, który ma zakończyć się stworzeniem człowieka na obraz Boga. Istotą tej zmiany jest ukształtowanie w nas drzewa życia - struktury neuronalnej odpowiadającej postawie wiary i posłuszeństwa. Ponieważ całokształt osobowości skoncentrowany jest w mózgu, który w swojej strukturze zmienia się pod wpływem doświadczenia (zjawisko neuroplastyczności), zmiana osobowości człowieka na obraz Jezusa Chrystusa niezbędnie wiąże się ze zmianą struktury sieci neuronalnej - sieci, która osiągając strukturę drzewa życia, dopełni dzieła naszego usprawiedliwienia i stanie się podstawą przyszłej nagrody życia wiecznego.