Usprawiedliwienie z wiary

Sprawiedliwość oznacza postępowanie według zasad wytyczonych przez Boga (Ez. 3:20,21; Mt. 7:21-23). Uczynki definiują zatem naszą relację względem sprawiedliwości. Sprawiedliwy wykonuje prawo Boże, niesprawiedliwy go nie wykonuje. To jest podstawowa obserwacja, od której należy rozpocząć temat usprawiedliwienia. Druga obserwacja, to znaczenie usprawiedliwienia. Greckie dikaioo oznacza 'ogłosić sprawiedliwym' lub 'uczynić sprawiedliwym'. Oba te znaczenia mają zastosowanie w kontekście nowotestamentalnej doktryny usprawiedliwienia.

Trzecia obserwacja dotyczy źródeł ludzkiego zachowania; co powoduje, że postępujemy sprawiedliwie lub niesprawiedliwie. Psychika obejmuje dwa takie obszary, który ogólnie można opisać jako świadomość i podświadomość. Świadomość jest obszarem woli i wiedzy: tego, co wiemy o świecie i tego, co z tą wiedzą chcemy zrobić. Podświadomość jest obszarem instrukcji postępowania zapisanych w ludzkim ciele. Skrypty w nim zapisane są realizowane na zasadzie akcja-reakcja; pojawia się określony bodziec - pojawia się odpowiadająca mu reakcja. Po części instrukcje te są nabyte - mówimy wówczas o charakterze osoby. Znamy jej charakter, ponieważ wiemy, 'jakie skrypty realizuje'; jak zachowa się w danej sytuacji. Po części instrukcje te są wrodzone: jesteśmy biologicznie wyposażeni w pewne odruchy i instynkty, jak np. instynkt przetrwania.

Świadomość w Biblii funkcjonuje jako duch lub umysł; podświadomość jako ciało. Z punktu widzenia sprawiedliwości oba te systemy - umysł i ciało - mogą prowadzić do dobrych lub złych skutków. Umysł, który działa w oparciu o błąd zamiast prawdy lub po prostu nie ma woli dobrego postępowania będzie prowadził do niesprawiedliwości; alternatywnie umysł działający w oparciu o prawdę i wolę posłuszeństwa Bogu będzie prowadził do sprawiedliwości. Te same dwa kierunki mogą realizować skrypty ciała. Skrypty, które prowadzą do niesprawiedliwości, Biblia nazywa 'ciałem grzechu' (Rzym. 6:6); skrypty, które realizują zasady sprawiedliwości, nazywa 'Ciałem Chrystusa' (1 Kor. 12:12,13). Ciało grzechu wydaje 'uczynki ciała', Ciało Chrystusa wydaje 'owoc ducha' (Gal. 5:19-23).

Mając na uwadze definicję sprawiedliwości podaną we wstępie oraz powyższe rozważania dotyczące umysłu i ciała, można dostrzec dwie ścieżki usprawiedliwienia. Pierwsza koncentruje się na duchu. Aby umysł mógł realizować zasady sprawiedliwości, potrzebna mu wiedza o jej zasadach i wola ich stosowania. Dokładnie te dwa elementy zawiera w sobie wiara. Greckie pistis oznacza zarówno przekonanie, jak i zaufanie. Zawiera zatem w sobie fundament działania w postaci wiedzy oraz wolę zgodnego z tą wiedzą postępowania. Dlatego usprawiedliwienie jest z wiary - ponieważ tylko postępowanie zgodne z wiarą (dyktowane znajomością prawdy i wolą posłuszeństwa Bogu) może być przyjęte jako sprawiedliwe.

Druga ścieżka usprawiedliwienia wynika z pierwszej. Skrypty ciała można bowiem modyfikować. Celem człowieka wierzącego jest zmiana charakteru - wyeliminowanie zachowań prowadzących do grzechu i rozwinięcie w to miejsce cech prowadzących do sprawiedliwości. Proces przemiany przebiega jednak inaczej niż w przypadku ducha umysłu. Charakterowi nie można bowiem niczego 'wytłumaczyć'. Charakter zmienia się w działaniu pod wpływem uczynków. Dlatego Jakub podkreśla, że "wiara bez uczynków jest martwa" (Jak. 2:26). Dopóki wiara nie ma uczynków, dopóty ciało nie ma ducha, ponieważ nie rozwija się w nim wzór prawdy. Taka wiara z punktu widzenia usprawiedliwienia jest nieskuteczna.

"A ci, którzy należą do Chrystusa, ukrzyżowali swoje ciało wraz z namiętnościami i pożądliwościami" (Gal. 5:24). Są dwa skutki ukrzyżowania dla ciała: pierwszym jest znaczne ograniczenie ruchu, drugim jest śmierć. Analogicznie w usprawiedliwieniu. Pierwszym skutkiem wiary jest 'zablokowanie' uczynków ciała. Choć nadal niedoskonałe, ciało nie daje o sobie znać w postępowaniu, ponieważ świadomym wysiłkiem woli i umysłu staramy się postępować właściwie. W ten sposób niedoskonałość ciała zostaje przykryta szatą dobrych uczynków - dokładnie tak, jak wyjaśnia to Obj. 19:8 ("dane zostało jej, aby ubrała się w cienki len ... bowiem cienki len czynami sprawiedliwymi świętych jest" GP). W tym sensie sprawiedliwość zostaje przypisana wierzącym (lub, wracając do znaczenia dikaioo, zostaje ogłoszona). W tym też sensie o usprawiedliwieniu pisze w swoich listach apostoł Paweł.

Jakub przyjmuje inną perspektywę - tę, która podkreśla wpływ uczynków wiary na zmianę charakteru. W tym sensie usprawiedliwienie jest procesem rzeczywistej reformy obejmującej całokształt osobowości. Parafrazując Jak. 2:26, jeśli wiara posiada uczynki, ciało posiada ducha. Na tak ukształtowanym charakterze nie ciąży już wyrok śmierci, a usprawiedliwione ciało możemy składać Bogu w ofierze jako 'ofiarę żywą' (Rzym. 12:1). O ile szata symbolizuje w Biblii przypisanie usprawiedliwienia, usprawiedliwienie rzeczywiste przedstawione jest w obrazie zwierzęcia ofiarnego, które według Zakonu Mojżesza miało być 'bez skazy' (Pwt. 15:21; Kpl. 22:17-25). Ta sama myśl pokazana jest w symbolu pieczęci ducha, który odwzorowuje obraz prawdy w charakterze (2 Kor. 1:21,22). Nowe skrypty zachowania powodują, że stare przestają być wykorzystywane. Stopniowo słabną, a w perspektywie czasu zanikają. Stąd drugim skutkiem ukrzyżowania ciała grzechu jest jego faktyczna śmierć.

W rzeczywistości, abyśmy wszyscy doszli "do człowieka doskonałego, do miary dojrzałości pełni Chrystusa" (Ef. 4:13), usprawiedliwienie przypisane i rzeczywiste muszą funkcjonować razem. Nawet człowiek o pięknym charakterze może stanąć przed próbą na wagę życia i śmierci, w ktorej instynkt samozachowawczy weźmie górę i podyktuje zachowanie sprzeczne z wiarą i zaufaniem do Boga. Na tym punkcie testowany był Abraham, któremu polecono złożyć w ofierze własnego syna. Na tym punkcie testowany był Pan Jezus, który w ostatnich chwilach pytał Boga, dlaczego został opuszczony, a mimo to nie postanowił ratować resztek ludzkiej egzystencji, ale polecił siebie Bogu (Mt. 27:46). Taka postawa zupełnego zaufania do Boga w obliczu śmierci jest fundamentem, bez którego usprawiedliwienie, nawet jeśli wykonane częściowo, w ostateczności zawiedzie.

Z drugiej strony, nawet tak silna wiara, jaką miał Abraham, będzie wymagała dokończenia w królestwie Chrystusa (Hbr. 11:39,40), ponieważ prawda - niezbędny składnik sprawiedliwości - przyszła przez naszego Zbawiciela (Jn. 1:17). Stąd dwa aspekty usprawiedliwienia - rzeczywiste i przypisane - są niezbędne dla pełni obrazu Boga w człowieku. Dlatego też cena odkupienia, którą dostarczył Jezus za człowieka, obejmuje te dwa elementy - świadectwo o prawdzie i przykład doskonałego posłuszeństwa w obliczu śmierci. W ten sposób nasz Pan wykonał odpowiednio ofiarę ciała i ofiarę krwi. Spożywając chleb i wino w czasie Wieczerzy Pańskiej, symbolizujemy przyswajanie sobie pełnej wartości jego ofiary dla własnego usprawiedliwienia. Tak jesteśmy zupełnie wyposażeni, aby postępować w sprawiedliwości. Mamy bowiem być doskonali, tak jak doskonały jest nasz Ojciec w niebie (Mt. 5:48).

Zobacz także:

Data publikacji: 27-12-2018
Ostatnia aktualizacja: 02-08-2026

Jerzy Iwański
komentarzbiblijny.pl